ΚΑΝΟΝΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ

ΚΑΝΟΝΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ

Εισαγωγή στην Κανονική Οικονομία. Προθεωρία της Κανονικής Πράξης

Το ΚΑΝΟΝΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ διδάσκεται στην Θεολογική Σχολή Αθηνών ήδη από το 1844 και αποτελεί θεμελιώδες γνωστικό αντικείμενο της Θεολογικής Επιστήμης και της Εκκλησιαστικής Παράδοσης. Η θεμελίωσή του ως γνωστικού αντικειμένου είναι στενά συνδεδεμένη με τις απαρχές της Θεολογικής Σχολής Αθηνών (έτος ίδρυσης 1837, ως και του Πανεπιστημίου Αθηνών) και το καθιστά αναντικατάστατο στην ακαδημαϊκή ταυτότητα της Θεολογικής Παιδείας.

Το Κανονικό Δίκαιο, μαζί με το σιαμαίο γνωστικό αντικείμενο της Δογματικής-Συστηματικής Θεολογίας (το περιεχόμενο των οποίων [Δόγματα και Κανόνες] προέρχεται από την ίδια συνοδική μήτρα), προσφέρει συστηματικά αντίστοιχα την ίδια οντολογική αλήθεια στο επίπεδο της Κανονικής Πράξης και της Κανονικής Οικονομίας του αυτού Εκκλησιακού Σώματος, και συνδέεται άρρηκτα με την Κανονική Θεολογία των Ιερών Κανόνων της Εκκλησίας και με την μελέτη της οργάνωσής της, των θεσμών της, με την κοινωνία των Τοπικών και των κατά τόπους Εδαφικών Εκκλησιών μεταξύ τους, και του ρόλου τους στο διαχριστιανικό γίγνεσθαι και στον εν γένει πανανθρώπινο πολιτισμό. Η μελέτη αυτή προσφέρει επίσης ευρύτερη κατανόηση της ιστορίας των χριστιανικών και μη κοινωνιών και της εξέλιξης των κανονικών θεσμών τους.

Στο πλαίσιο της Κανονικής Παράδοσης της Εκκλησίας, το Κανονικό Δίκαιο συνδυάζει και ανακεφαλαιώνει με τρόπο αφαιρετικό και συστηματικό (Τριαδική Κοινωνία-Εκκλησία-Άνθρωπος) την θεολογία, το πολιτειακό δίκαιο και την ιστορία, παρέχοντας στους φοιτητές και στους μελετητές του διεπιστημονική προσέγγιση που εμπλουτίζει την κριτική σκέψη τους.

Το Κανονικό Δίκαιο (ή η Κανονική Οικονομία, όπως το αποκαλεί εύστοχα και από πολύ ενωρίς ο άγιος Γρηγόριος Νύσσης [καν. 1-383 μ.Χ.]) στον φυσικό του χώρο της Θεολογίας και της Εκκλησίας αποτελεί το έναν από τους τέσσερεις Δομικούς Πυλώνες της Θεολογίας και είναι ένα θεολογικό συστηματικό γνωστικό αντικείμενο οντολογίας και ζωής και όχι ιδεών, καθώς οι Ιεροί Κανόνες, όπως και τα Δόγματα (έτερος Δομικός Πυλώνας), είναι αποκλειστικά εμπνευσμένοι από το εσχατολογικό Είναι της Εκκλησίας και αποτυπωμένοι σε λόγο, σε εκκλησιακό κανονικό λόγο ακριβέστερα, και ενατενίζουν στοχευμένα τόσο την ιστορική πορεία του Εκκλησιακού Σώματος προς τα Έσχατα και την Βασιλεία του Θεού όσο και την πρόσληψη σύνολης της Δημιουργίας από Αυτήν.

Ο τόμος αυτός είναι ένα «σύν-γραμμα» κανονικής δισχιλιετούς εμπειρίας αλλά και προσωπικής συμβολής. Είναι ποδηγετικό εγχειρίδιο εισαγωγικής επιστημονικής αρωγής για φοιτητές και μελετητές, το οποίο εισοδικά πραγματεύεται Προθεωρία της Κανονικής Πράξης, πτυχές και θέματα του υπερδισχιλιετούς Κανονικού Δικαίου και, εν μέρει, του σύγχρονου Πολιτειακού Εκκλησιαστικού Δικαίου. Έτσι, η ενασχόληση με την Κανονική Παράδοση της Εκκλησίας περιλαμβάνει, ως έγχρονο νοητό ταξίδι, την κανονογνωσία, ήτοι την μελέτη και σπουδή των Κανονικών και Κανονολογικών κειμένων της Εκκλησίας, τόσο της Κανονοθεσίας (Α΄ χιλιετία) όσο και της Κανονολογίας και της Νομοκανονολογίας (Β΄ χιλιετία). Προσέτι, αυτή η πραγματικότητα οδηγεί σε μία άλλη διάσταση, στην ανάδυση και την μελέτη της Κανονικής Θεολογίας, με την οποία γέμουν τα αφαιρετικά κείμενα των Ιερών Κανόνων. Πρόκειται κατ’ ουσίαν για μια διπλή απόπειρα μελέτης και σπουδής, που αποκαλύπτει μια Θεολογία των Ιερών Κανόνων, η οποία κείται πολύ μακριά από τον επιθεματικό δικανισμό και τον επίκτητο νομικισμό.

(Από την παρουσίαση του εκδότη)

 

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

ΚΑΝΟΝΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ

 

Προλογικό

 

ΤΟΜΗ Α΄

ΠΡΟΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΚΑΝΟΝΙΚΗΣ ΠΡΑΞΗΣ

Εισοδικό

Θεματικές Συντεταγμένες – Θεματικά Πεδία των Ιερών Κανόνων

 

Προθεωρία Κανονικής Οικονομίας, ήτοι Κανονικές Θεματικές της Προθεωρίας

Εισοδικὸ

1. Ένα καινοφανὲς εκκλησιακὸ δεδομένο: το γεγονὸς Κανὼν
2. Οι Πρωτοκανονικὲς Πηγὲς και οι Ιεροὶ Κανόνες: η Κανονοθεσία της Εκκλησίας (Α΄ χιλιετία) και η Κανονολογία της Β΄ χιλιετίας
3. Κανονικὲς Συλλογὲς και Νομοκάνονες: Εμφάνιση και εξέλιξη των Συλλεκτικών Έργων και το «Corpus Canonum της Εκκλησίας» (1ος αἰ.-883)
4. Εγχειρίδια Εκκλησιαστικού και Κανονικού Δικαίου (Επισκόπηση)
5. Συγκεφαλαίωση-Επίμετρο της Προθεωρίας

Ακροτελεύτιο

Πηγές και Βιβλιογραφία

 

ΤΟΜΗ Β’

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΠΗΓΕΣ ΤΗΣ ΚΑΝΟΝΙΚΗΣ ΠΡΑΞΗΣ. ΠΡΟΔΡΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΑ A PRIORI ΤΩΝ ΙΕΡΩΝ ΚΑΝΟΝΩΝ

Εισοδικό

1. Οι Βιβλικοὶ δρόμοι της Κανονικής Οικονομίας (Η σχέση Παλαιάς Διαθήκης και Καινής Διαθήκης ως πρόδρομος κάθε μεταγενέστερης κανονικής εξέλιξης και ανάπτυξης)
2. Πράξη και «Θεωρία» στους κόλπους της Εκκλησιακής Θεολογίας, του Κανονικού Δικαίου και της Κανονικής Οικονομίας
3. Δημοκρατία και Εκκλησιακότητα στο φως της Κανονικής Παραδόσεως της Εκκλησίας (καν. 6/Α΄-325 και 19/Ἀντιοχείας-341) (Το «Δημοκρατικώς είναι» και το «Ἐκκλησιακώς είναι»)
4. Η Κανονικὴ Θεολογία στα ασύμμετρα μυστικὰ ρείθρα της Ποίησης. Ο χριστολογικὸς «Όρος της Χαλκηδόνας» και το «Γεφύρι της Άρτας» στην ερμηνευτική πραγμάτωση της διακειμενικότητας
5. Οι Ιεροὶ Κανόνες στην εποχή της Μετα-νεωτερικότητας
6. Ακροτελεύτιο-Η κοινὴ Εκκλησιο-κανονικὴ Κληρονομία
7. Συμπληρωματικὰ Διαγράμματα Διδασκαλίας (Μαθηματάρια)

Αποκυηματικὸ – Επιστεγασματικὸ – Καταληκτικὸ Επίμετρο

 

ΤΟΜΗ Γ’

ΚΑΝΟΝΙΚΟ ΓΛΩΣΣΑΡΙΟ

Εισοδικό

Λήμματα – Επεξηγηματικά Κεφάλαια Κανονικής Οικονομίας

Αλφαβητικό Ευρετήριο λημματικών κανονικών όρων και κανονικών λημμάτων