ΛΑΪΚΗ ΠΙΣΤΗ ΚΑΙ ΛΑΤΡΕΙΑ

ΛΑΪΚΗ ΠΙΣΤΗ ΚΑΙ ΛΑΤΡΕΙΑ

Την ανάγκη του ο άνθρωπος για ανακούφιση, παραμυθίας απαλλαγή και θεραπεία από τα δεινά των διαφόρων ασθενειών εναποθέτει στους Θεράποντες Αγίους, ενώ στους Προστάτες την επιθυμία του για επαγγελματική καταξίωση, αναγνώριση και επιβράβευση και στους Εφόρους την ευμενή, φιλική και ευνοϊκή προς αυτόν διάθεση παντός του υλικού και πνευματικού σύμπαντος.

Σε κάθε περίπτωση Αγίου, πέραν της καθαρά θεολογικής και αγιολογικής παρουσίασής του, εστιάζουμε, με κάθε δυνατή λεπτομέρεια, και σε παραδόσεις, τελετές και λοιπές παγανιστικές πράξεις, που απευθύνονται στο πρόσωπό του κατά τη λατρευτική διαδικασία που του απονέμεται από τους απλούς ανθρώπους, από τον λαό μας, και αφορούν και ενδιαφέρουν την επιστήμη, κυρίως, της Λαογραφίας.

Έτσι, με τη μελέτη μας αυτήν, ερχόμαστε σε άμεση επαφή και επικοινωνία με τους απλούς ανθρώπους του λαού μας και παρακολουθούμε τη ζωή τους -που είναι, σε πολλές περιπτώσεις, όμοια με τη δική μας ζωή- στην εναγώνια και ακατάπαυστη μέριμνά τους να αποφύγουν το κακό και να επιτύχουν την ευημερία με τάματα, ευετηρικές τελετές και πράξεις και λατρευτικές προσφορές στους Αγίους. Πολλές, βέβαια, από τις λαϊκές αυτές τελετές (αιματηρές θυσίες, εγκοιμήσεις, καλογερώματα, περισχοινισμοί κ.λπ.) -που την προέλευσή τους έλκουν από την αρχαία, κυρίως, ελληνική θρησκεία- έχουν παύσει προ πολλού να υπάρχουν στο θρησκευτικό τελετουργικό των νεοελλήνων, μαζί με την ερήμωση που υφίσταται τα τελευταία χρόνια ο λαός της υπαίθρου, χωρίς αυτό, βέβαια, να σημαίνει ότι οι περιπτώσεις αυτές έπαυσαν ποτέ να ενδιαφέρουν την επιστήμη της λαογραφίας και της φιλολογικής μελέτης του βίου και πολιτισμού των αρχαίων Ελλήνων, αφού, ως γνωστόν, με την έρευνα και γνώση της θρησκευτικής ζωής των Νεοελλήνων αγόμεθα και κατανοούμε καλύτερα και τον εθνικό και θρησκευτικό βίο των αρχαίων Ελλήνων.

Γιατί η αρχαία ελληνική πίστη διαφαίνεται πάντοτε καθαρά κάτω από το χριστιανικό περικάλυμμά της στην πίστη του απλού ελληνικού λαού. Γι’ αυτό, σε κάθε περίπτωση, με την παρούσα μελέτη μας, προσπαθούμε να δώσουμε και την ορθή θεολογική ερμηνεία και διάσταση σε πολλές από τις εκδηλώσεις της σύγχρονης λαϊκής πίστης και λατρείας και να προσανατολίσουμε σωστά την ορθόδοξη συνείδηση του πιστού, κάτι που δεν παρατηρείται στη λαογραφική και φιλολογική επιστήμη, που δρα, συνήθως, μονομερώς.

(Από την παρουσίαση του εκδότη)

 

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

ΛΑΪΚΗ ΠΙΣΤΗ ΚΑΙ ΛΑΤΡΕΙΑ

 

ΠΡΟΛΟΓΟΣ

 

ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟΣ

ΑΓΙΟΙ ΘΕΡΑΠΟΝΤΕΣ ΜΕ «ΕΙΔΙΚΟ» ΧΑΡΙΣΜΑ ΙΑΜΑΤΩΝ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α: ΟΙ ΑΓΙΟΙ, ΓΕΝΙΚΑ, ΑΠΟ ΘΕΟΛΟΓΙΚΗΣ ΑΠΟΨΗΣ

1. Η αγιότητα στην Εκκλησία
2. Οι χοροί των αγίων
3. Η παρρησία των αγίων
4. Αιτήματα των χριστιανών προς τους αγίους
5. Το «χάρισμα των ιαμάτων
6. Το «χάρισμα ιαμάτων» επιβεβαιώνει στο διηνεκές την αλήθεια της πίστης
7. Αιτήματα χωρίς ανταπόκριση – Το θαύμα στη ζωή του πιστού

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β: ΑΓΙΟΙ ΘΕΡΑΠΟΝΤΕΣ ΜΕ «ΕΙΔΙΚΟ» ΧΑΡΙΣΜΑ ΙΑΜΑΤΩΝ

1. Άγιοι με «Γενικό» και «Ειδικό» χάρισμα ιαμάτων
2. Λατρευτικά της πίστης αντικείμενα με «ειδικό» χάρισμα ιαμάτων
3. Μέγα το θεολογικό, λαογραφικό, γλωσσολογικό, υμνολογικό και εικονογραφικό ενδιαφέρον των Θεραπόντων Αγίων

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γ’: ΑΓΙΟΙ ΘΕΡΑΠΟΝΤΕΣ ΚΑΙ ΛΑΪΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ

1. Η μαγεία του πρωτόγονου ανθρώπου – Οι πρώτοι γιατροί
2. Η χριστιανική Ιατρική – θεραπευτική
3. Ανάγκη σαφούς διάκρισης της ιατρικής από τη μαγεία
4. Ο χριστιανισμός απελευθερώνει τον άνθρωπο από τις πρωτόγονες δεισιδαιμονικές δοξασίες

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ’: Η «ΜΕΤΑΒΑΣΗ»  ΑΠΟ ΤΟΝ ΠΟΣΕΙΔΩΝΑ ΣΤΟΝ ΑΓΙΟ ΝΙΚΟΛΑΟ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ε’: ΕΝΤΟΝΑ ΤΑ ΚΑΤΑΛΟΙΠΑ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΘΡΗΣΚΕΙΑΣ ΣΤΗ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΛΑΪΚΗ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΤΗΤΑ

1. Η Εκκλησία δεν επεδίωξε ποτέ να φιμώσει τη λαϊκή θρησκευτικότητα
2. Στοιχεία αρχαίας λαϊκής πίστης και λατρείας που συνεχίζουν να υπάρχουν στη ζωή των σημερινών χριστιανών
3. Γιατί ένας αρχαίος Έλληνας θα αισθανόταν σαν να ήταν στην πατρίδα του, αν παρευρισκόταν σε ένα νεότερο ελληνικό πανηγύρι

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΤ’: Η ΘΕΤΙΚΗ ΠΛΕΥΡΑ ΤΗΣ ΠΑΡΕΙΣΦΡΗΣΗΣ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΘΡΗΣΚΕΙΑΣ ΣΤΗ ΖΩΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΙΝΟΥ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΟΥ ΤΕΛΕΤΟΥΡΓΙΚΟΥ – Η ΟΦΕΙΛΟΜΕΝΗ ΣΤΑΣΗ ΕΝΑΝΤΙ ΑΥΤΩΝ ΤΟΥ ΝΕΟΕΛΛΗΝΑ ΟΡΘΟΔΟΞΟΥ ΧΡΙΣΤΙΑΝΟΥ

1. Αδιάκοπη και φυσική η συνέχεια του εθνικού βίου και πολιτισμού των Ελλήνων
2. Ζήτημα εθνικής αυτογνωσίας και αυτοεπιβεβαίωσης η ιστορική και λαογραφική μελέτη της ζωής του λαού μας
3. «Ας γίνουμε περισσότερο Έλληνες, για να αποβούμε ορθόδοξοι χριστιανοί»
4. Ανάγκη οριοθέτησης και απόκτησης συνείδησης χριστιανικής

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ζ’: ΣΥΝΗΘΗ ΠΑΓΑΝΙΣΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΑΡΧΑΙΟΥ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΥ ΤΕΛΕΤΟΥΡΓΙΚΟΥ ΣΤΙΣ ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΛΑΪΚΕΣ ΠΑΡΑΔΟΣΕΙΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Η’: ΑΚΡΑΙΑ ΠΑΓΑΝΙΣΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΑΡΧΑΙΟΥ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΥ ΤΕΛΕΤΟΥΡΓΙΚΟΥ ΣΤΗ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΑΪΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ

Εισαγωγικά

Α΄. Θυσίες

1. Αιματηρές θυσίες – Η θέση της Εκκλησίας
2. Αιματηρές θυσίες σε σύγχρονα χριστιανικά προσκυνήματα

Β΄. Εγκοιμήσεις (αρχ. ενυπνιάσεις)

1. Εγκοίμηση· ειδική περίπτωση ονειρομαντικής θεραπείας
2. Κέντρα εγκοίμησης στην αρχαιότητα
3. Εγκοιμήσεις σήμερα σε προσκυνήματα της Ορθοδοξίας

Γ΄. Ντύσιμο – Απόρριψη ενδυμάτων και άλλες λαϊκές δοξασίες

1. Ντύσιμο – Απόρριψη ενδυμάτων
2. Άλλες λαϊκές δοξασίες

Δ΄. «Καλογέρωμα» ή «Ρασοφόρεμα» ή «Πώληση»

Ε΄. Περισχοινισμός (ζώσιμο εκκλησίας)

Στ΄.Το τάμα (ανάθημα ή αφιέρωμα)

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Θ’: ΛΑΪΚΗ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΠΙΣΤΗ ΚΑΙ ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΠΑΡΕΤΥΜΟΛΟΓΙΕΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ι’: ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ – ΚΑΘΙΕΡΩΣΗ ΘΕΡΑΠΟΝΤΩΝ ΑΓΙΩΝ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΑ’: Η ΑΓΑΠΗΤΙΚΗ ΜΕΡΙΜΝΑ ΤΟΥ ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΥ ΠΑΤΕΡΑ ΠΡΟΣ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ – ΑΓΙΟΙ, ΦΙΛΟΙ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΟΝΤΕΣ ΖΩΩΝ ΚΑΙ ΦΥΤΩΝ – ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ

1. Θεράποντες Άγιοι ειδικοί επί παθήσεων ζώων και φυτών
2. Η αγαπητική μέριμνα του Δημιουργού Πατέρα στρέφεται και σε αυτά τα άλογα ζώα και φυτά, καθώς και στην υπόλοιπη υλική διάσταση του κόσμου τούτου
3. Αγαπητική η σχέση των αγίων προς τη φύση
4. Οφείλουμε στάση ευχαριστίας απέναντι στην υλική πραγματικότητα
5. Οι άγιοι ζώντας στην προπτωτική κατάσταση διατηρούν σχέσεις αρμονίας με όλη την κτιστή και άκτιστη δημιουργία
6. Η επαναφορά του ανθρώπου στην προ της πτώσεως κατάσταση – Η εσχατολογική ειρήνη
7. Αφηγήσεις συναξαριστών για τη σχέση αγίων προς άγρια θηρία
8. Υπηρεσίες αγρίων ζώων προς αγίους ασκητές
9. Οι άγιοι και οι χαρισματούχοι είναι οι θεραπευτές και αναστηλωτές του κόσμου από τη φθορά και τον θάνατο
10. Συμπερασματικά

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΒ’: ΑΓΙΟΙ ΘΕΡΑΠΟΝΤΕΣ ΑΝΘΡΩΠΩΝ, ΖΩΩΝ ΚΑΙ ΦΥΤΩΝ (με απόλυτη αλφαβητική σειρά)

Γενικά Στοιχεία

Εμβληματοφόροι Άγιοι

Τιμωροί Άγιοι (προσωνυμίες Τιμωρών Αγίων)

Άγιοι θεραπευτές της στειρώσεως και της ατεκνίας

Ο άγιος Αντώνιος ως θεραπευτής

Άγιοι θεραπευτές κατά των δαιμονισμένων

Προστάτες Άγιοι πόλεων και χωριών από την ευλογιά ή άλλες λοιμώδεις νόσους

Δρακοντοκτόνοι άγιοι

Άγιοι των επιτόκων γυναικών (ευτοκίας)

Περισχοινισμός (ζώσιμο εκκλησίας)

Κεφαλοφόροι Άγιοι

Άγιοι Παιδομάρτυρες

Αγίες Μητέρες

Η Εικοσάδα των Αγίων Αναργύρων ιατρών

Άγιοι προστάτες κατά της Μαγείας

Άγιοι Θεράποντες ζώων

Οι Άγγελοι

 

Η Παναγία ως Θεράπουσα Αγία

1. Η Παναγία στην ορθόδοξη θεολογία
2. Η Παναγία ως «Θεράπουσα Αγία» – Επίθετα της Παναγίας με ιαματικές και παρηγορητικές στον πόνο ιδιότητες
3. Άλλα, μη ιαματικά, επίθετα της Παναγίας (θεοτοκωνύμια)
4. Παναγίες του Αγίου Όρους
5. Παναγίες της Βασιλεύουσας
6. Παναγίες της Αθήνας
7. Παναγίες ζωγραφισμένες από τον ευαγγελιστή Λουκά
8. H Παναγία ως Θεράπουσα Αγία με «ειδικό» χάρισμα ιαμάτων
9. Παναγίες Γιάτρισσες

 

Συνέχεια Θεραπόντων Αγίων (με απόλυτη αλφαβητική σειρά)

Άγιοι Θεράποντες των οφθαλμών – τυφλών

Άγιοι Θεράποντες των παιδιών

Άγιοι Θεράποντες φυτών – Αγροτικοί Άγιοι

 

ΜΕΡΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ

ΛΑΪΚΗ ΠΙΣΤΗ ΚΑΙ ΛΑΤΡΕΙΑ

ΑΓΙΟΙ ΠΡΟΣΤΑΤΕΣ (ΠΑΤΡΩΝΕΣ)

Γενικά Στοιχεία

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α’: ΆΓΙΟΙ ΠΡΟΣΤΆΤΕΣ (ΠΆΤΡΩΝΕΣ) (με απόλυτη αλφαβητική σειρά)

Στρατιωτικοί Άγιοι

Άγιοι προστάτες του Στρατού και Σωμάτων Ασφαλείας

Αγίες Μαρτυρικές Οικογένειες

Άγιοι Κηπουροί

Άγιοι «προστάτες» των… Κλεφτών

Άγιοι Προστάτες των Ναυτικών

Άγιοι Προστάτες των Φυλακισμένων

Άγιοι Μάρτυρες «από μίμων» (ηθοποιοί)

Άγιοι Προστάτες από τους κλέφτες

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β’: ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΕΣ ΑΓΙΟΙ (με απόλυτη αλφαβητική σειρά)

(Συμπλήρωμα στους «Αγίους Προστάτες» – «Πάτρωνες»)

 

ΜΕΡΟΣ ΤΡΙΤΟ

ΑΓΙΟΙ ΕΦΟΡΟΙ – ΕΠΟΠΤΕΣ – ΚΥΡΙΟΙ ΚΑΙ ΠΡΟΣΤΑΤΕΣ

Γενικά Στοιχεία

Άγιοι Έφοροι, Επόπτες, Κύριοι και Προστάτες παντός του υλικού και πνευματικού σύμπαντος (με απόλυτη αλφαβητική σειρά)

Ανύπαρκτοι «Άγιοι»

Άγιοι για τη βροχή

 

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

ΕΥΡΤΗΡΙΟ ΟΝΟΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΠΡΑΓΜΑΤΩΝ

ΕΡΓΑ ΤΟΥ ΙΔΙΟΥ

 

ΛΑΪΚΗ ΠΙΣΤΗ ΚΑΙ ΛΑΤΡΕΙΑ